Cho trẻ xem điện thoại sớm: lợi trước mắt, rủi ro lâu dài

   Trong nhịp sống hiện đại, thiết bị điện tử len lỏi vào đời sống gia đình từ rất sớm. Không ít em bé mới vài tháng tuổi đã quen với ánh sáng từ màn hình điện thoại hay máy tính bảng. Sự tiện lợi ấy khiến nhiều bậc cha mẹ an tâm, nhưng một nghiên cứu khoa học gần đây cho thấy: việc trẻ tiếp xúc với thiết bị điện tử quá sớm có thể để lại những thay đổi kéo dài trong quá trình phát triển não bộ và sức khỏe tinh thần về sau.

Trẻ tiếp xúc thiết bị điện tử từ rất sớm gây ảnh hưởng đến não bộ

   Một nghiên cứu do Cơ quan Khoa học, Công nghệ và Nghiên cứu Singapore phối hợp với Đại học Quốc gia Singapore thực hiện cho thấy: Trẻ tiếp xúc với thiết bị điện tử nhiều trong giai đoạn dưới 2 tuổi có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển não bộ, liên quan đến khả năng học tập cũng như khả năng điều chỉnh cảm xúc khi trẻ lớn lên.

   Cụ thể, nhóm nghiên cứu theo dõi 168 trẻ em từ khi còn rất nhỏ. Não bộ của các em được chụp cộng hưởng từ (MRI) ở các mốc khoảng 4,5 tuổi, 6 tuổi và 7,5 tuổi. Đồng thời, nhóm ghi nhận mức độ trẻ tiếp xúc với tivi, điện thoại thông minh và máy tính bảng trong giai đoạn dưới 2 tuổi.

   Kết quả cho thấy:

• Trẻ tiếp xúc nhiều với thiết bị điện tử trước 2 tuổi có cách phát triển não bộ khác so với nhóm còn lại. Một số vùng não liên quan đến tiếp nhận hình ảnh và duy trì sự chú ý có xu hướng phát triển sớm hơn. Tuy nhiên, các kỹ năng giúp trẻ suy nghĩ linh hoạt và thích nghi với thay đổi lại phát triển chậm hơn, do việc tiếp xúc thiết bị điện tử sớm làm giảm thời gian trẻ tương tác và trải nghiệm trong đời sống thực.
• Khi được đánh giá ở 8 – 9 tuổi, nhóm trẻ từng tiếp xúc nhiều với thiết bị điện tử có thời gian phản ứng chậm hơn trong các bài kiểm tra nhận thức, cho thấy việc xử lý thông tin cần nhiều thời gian hơn.
• Đến khoảng 13 tuổi, các em trong nhóm này có xu hướng báo cáo mức độ lo âu cao hơn so với những trẻ ít tiếp xúc thiết bị điện tử từ sớm.

    Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh, kết quả trên không khẳng định thiết bị điện tử là nguyên nhân trực tiếp gây ra khó khăn học tập hay rối loạn lo âu, nhưng cho thấy mối liên hệ đáng lưu ý giữa việc tiếp xúc thiết bị điện tử quá sớm và những thay đổi kéo dài trong phát triển não bộ và tâm lý của trẻ.

Dùng điện thoại sớm gây ảnh hưởng thế nào đến đời sống hằng ngày của trẻ?

   Việc trẻ tiếp xúc với thiết bị điện tử từ rất sớm không chỉ là một thói quen sinh hoạt, mà là một kiểu trải nghiệm lặp đi lặp lại, có khả năng định hình cách não bộ xử lý thông tin. Khi kiểu trải nghiệm này diễn ra thường xuyên, nó tạo ra một chuỗi tác động nối tiếp nhau, từ não bộ đến tâm lý, rồi phản ánh ra đời sống hằng ngày của trẻ.

Ảnh hưởng cách trẻ học và suy nghĩ trong sinh hoạt thường ngày

   Khi trẻ đã quen sử dụng điện thoại và thiết bị điện tử từ sớm, não bộ quen với việc tiếp nhận thông tin nhanh, rõ và được dẫn dắt liên tục. Trong đời sống hằng ngày, điều này thường thể hiện qua việc trẻ khó bắt đầu những hoạt động cần suy nghĩ chậm và làm từng bước.

   Nhiều cha mẹ nhận thấy trẻ vừa xem điện thoại xong thì rất khó chuyển sang việc khác. Gọi đi ăn cơm, đi tắm hay ngồi vào bàn học, trẻ nghe nhưng chần chừ, phải nhắc vài lần mới làm. Những việc vốn rất quen thuộc bỗng trở nên mệt hơn với trẻ.

   Trong lớp học, một số trẻ vẫn theo kịp bài giảng, nhưng thường chậm khi giáo viên đổi yêu cầu hoặc khi bài học chuyển sang nội dung mới. Trẻ cần thêm thời gian để “vào nhịp”, và dễ mệt nếu tiết học kéo dài hoặc có nhiều thông tin nối tiếp nhau.

Ảnh hưởng đến khả năng điều chỉnh tâm lý

   Cũng từ việc quen với màn hình từ sớm, não bộ của trẻ quen với kích thích mạnh và liên tục, trong khi khả năng tự điều chỉnh cảm xúc cần thời gian để hình thành. Trong sinh hoạt hằng ngày, điều này thường thể hiện qua cách trẻ phản ứng trước thay đổi và áp lực.

   Nhiều trẻ dễ cáu khi bị gián đoạn, khó bình tĩnh lại sau khi tắt điện thoại, hoặc tỏ ra bồn chồn khi lịch sinh hoạt không diễn ra như thường lệ. Trẻ không phản ứng quá mức, nhưng cần nhiều thời gian hơn để lấy lại trạng thái ổn định.

   Khi gặp áp lực học tập hoặc phải đối diện với tình huống mới, một số trẻ dễ lo lắng, sợ sai hoặc né tránh. Những việc vốn bình thường với bạn khác: kiểm tra, thuyết trình, làm bài trước lớp,.. có thể khiến trẻ căng thẳng hơn, không phải vì không làm được, mà vì khó tự trấn tĩnh kịp thời.

   Trong đời sống gia đình, những phản ứng này dễ bị hiểu nhầm là “nhạy cảm” hoặc “khó chiều”. Có thể thấy đây là hệ quả của việc não bộ và cảm xúc chưa phối hợp trơn tru, đặc biệt trong những tình huống cần chậm lại và tự điều chỉnh.

Phụ huynh cần lưu ý gì để tránh những hệ lụy này?

Tránh để trẻ tiếp xúc thiết bị điện tử quá sớm

   Từ kết quả nghiên cứu, có thể rút ra một khuyến nghị rõ ràng: trẻ dưới 2 tuổi không cần và không nên tiếp xúc với thiết bị điện tử. Ở giai đoạn này, trẻ chưa có khả năng hiểu nội dung hay tự kiểm soát việc xem. Thiết bị điện tử chủ yếu tạo ra kích thích hình ảnh và âm thanh mạnh, trong khi não bộ còn đang hình thành những nền tảng cơ bản cho việc học tập và điều chỉnh cảm xúc.

   Trong thực tế, nhiều gia đình cho trẻ xem điện thoại rất sớm để con ngồi yên, người lớn rảnh việc. Tuy nhiên, khi thói quen này lặp lại, trẻ dễ hình thành phản xạ cần màn hình để được xoa dịu hoặc giải trí. Đây chính là cơ chế khiến trẻ dễ lệ thuộc thiết bị điện tử khi lớn hơn.

Nếu đã lỡ cho trẻ xem sớm, phụ huynh nên làm gì?

   Không phải gia đình nào cũng bắt đầu trong điều kiện lý tưởng. Với những trẻ đã quen xem thiết bị điện tử từ sớm, điều quan trọng là điều chỉnh dần, thay vì cấm đoán đột ngột.

Phụ huynh có thể:

• Giảm dần tần suất và thời gian sử dụng, tránh để thiết bị điện tử trở thành cách duy nhất giúp trẻ ngồi yên hoặc giải trí. Việc cắt giảm nên diễn ra từng bước, để trẻ có thời gian thích nghi.

• Tránh cho trẻ xem điện thoại trước bữa ăn, trước giờ ngủ hoặc khi trẻ đang mệt, cáu gắt. Đây là những thời điểm não bộ cần học cách tự ổn định và điều chỉnh cảm xúc; nếu liên tục dùng thiết bị điện tử để “xoa dịu”, trẻ sẽ quen với việc dựa vào thiết bị thay vì tự điều chỉnh.
• Chủ động tăng các hoạt động có tương tác trực tiếp như trò chuyện, đọc sách, chơi tự do hoặc vận động nhẹ. Những trải nghiệm này giúp trẻ luyện tập khả năng chờ đợi, tập trung và điều chỉnh cảm xúc.
• Giữ nhịp sinh hoạt ổn định. Khi trẻ có lịch ăn – ngủ – chơi đều đặn và không phụ thuộc vào thiết bị điện tử để lấp đầy mọi khoảng trống trong ngày, việc giảm dần các thiết bị điện tử sẽ trở nên nhẹ nhàng và bền vững hơn.

   Mỗi lần đưa điện thoại cho con để “rảnh tay”, phụ huynh đang đánh đổi sự tiện lợi trước mắt với những thói quen sẽ theo trẻ rất lâu về sau. Thay vì dùng thiết bị điện tử, phụ huynh nên ưu tiên thời gian trò chuyện, chơi cùng con và giữ nhịp sinh hoạt ổn định – những yếu tố có vai trò quyết định đối với sự phát triển lâu dài của trẻ.