Người bệnh tiểu đường có nguy cơ nhập viện cao do virus hợp bào hô hấp

   Tiểu đường từ lâu đã được ví như “kẻ giết người thầm lặng”, bởi nó không chỉ làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch hay thận, mà còn âm thầm làm suy yếu khả năng chống lại các bệnh nhiễm trùng. Tại Hội nghị Nội tiết ASEAN lần thứ 23, các chuyên gia cảnh báo: một virus hô hấp phổ biến như RSV có thể khiến người bệnh phải nhập viện với nguy cơ cao gấp nhiều lần so với người khỏe mạnh.

PGS.TS.BS. Hồ Thị Kim Thanh, Phó hiệu trưởng trường Đại học Y Hà Nội phát biểu tại hội nghị.

Người bệnh tiểu đường có nguy cơ nhập viện cao do virus hợp bào hô hấp

   Tại Hội nghị Nội tiết ASEAN lần thứ 23, vấn đề quản lý bệnh lý truyền nhiễm trên bệnh nhân tiểu đường đã trở thành tâm điểm thảo luận của các chuyên gia nội tiết hàng đầu khu vực.

    PGS.TS.BS. Hồ Thị Kim Thanh, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội, đã đưa ra những con số thực tế phản ánh thực trạng tại Việt Nam: khoảng 7 triệu người đang sống chung với tiểu đường, trong đó hơn 55% đã có biến chứng về tim mạch, thần kinh hoặc thận.

    Những con số này không chỉ phản ánh quy mô của bệnh, mà còn cho thấy một thực tế quan trọng: phần lớn người bệnh không chỉ đối mặt với một vấn đề đơn lẻ, mà là nhiều nguy cơ sức khỏe chồng chéo.

   Trong bối cảnh đó, một cảnh báo đáng chú ý đã được nhấn mạnh tại hội nghị. Theo bác sĩ Thanh, người trưởng thành mắc tiểu đường có nguy cơ nhập viện do virus hợp bào hô hấp cao hơn từ 2,4 đến 11,4 lần so với người không mắc bệnh. Nguyên nhân được xác định là do sự suy giảm khả năng phòng vệ của biểu mô đường hô hấp và sự rối loạn đáp ứng miễn dịch tế bào.

   Điều đáng nói là RSV vốn không phải một “cái tên xa lạ”. Đây là virus gây nhiễm trùng đường hô hấp rất phổ biến, thường xuất hiện theo mùa, với các triệu chứng giống cảm lạnh thông thường. Tuy nhiên, trong những nhóm nguy cơ cao – như người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền – RSV có thể dẫn đến viêm phổi, suy hô hấp và cần nhập viện. Ngoài ra, chi phí điều trị và gánh nặng y tế cho nhóm đối tượng này cũng cao hơn đáng kể do thời gian nằm viện kéo dài và tỉ lệ phải can thiệp hồi sức tích cực (ICU) tăng cao. Hội nghị đã đưa ra khuyến cáo mạnh mẽ về việc cần thiết phải đưa RSV vào danh mục các bệnh truyền nhiễm cần phòng ngừa ưu tiên cho bệnh nhân nội tiết.

Vì sao người đái tiểu đường dễ bị RSV “đánh gục” hơn?

    Để giải thích tại sao RSV lại đặc biệt nguy hiểm đối với người bệnh tiểu đường, cần nhìn vào cách bệnh tiểu đường ảnh hưởng đến cơ thể.

Suy giảm chức năng miễn dịch tự nhiên

   Ở người bệnh tiểu đường, tình trạng tăng đường huyết mạn tính gây ra sự rối loạn chức năng của bạch cầu trung tính và đại thực bào. Khả năng thực bào (tiêu diệt tác nhân lạ) và sự di chuyển của các tế bào miễn dịch đến vị trí nhiễm trùng bị trì hoãn. Điều này cho phép virus RSV nhân lên nhanh chóng tại đường hô hấp trên và lan xuống phổi trước khi cơ thể kịp thiết lập hàng rào bảo vệ.

Tác động lên hệ thống tim mạch và hô hấp

   Nhiễm trùng RSV không chỉ khu trú ở phổi. Đối với bệnh nhân tiểu đường đã có biến chứng mạch máu, RSV kích hoạt phản ứng viêm toàn thân mạnh mẽ (Systemic inflammation). Phản ứng này có thể gây ra stress oxy hóa, dẫn đến mất ổn định các mảng xơ vữa động mạch.

   Kết quả là, người bệnh không chỉ đối mặt với viêm phổi mà còn tăng nguy cơ gặp biến chứng tim mạch cấp tính như nhồi máu cơ tim hoặc suy tim cấp trong và sau giai đoạn nhiễm virus.

Vòng lặp đường huyết khó kiểm soát

   Khi cơ thể đối phó với virus RSV, các hormone kháng insulin (như cortisol và adrenaline) được giải phóng, dẫn đến tình trạng đường huyết tăng vọt. Việc đường huyết mất kiểm soát lại tiếp tục làm suy yếu hệ miễn dịch, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập thứ phát, gây ra tình trạng nhiễm trùng chồng chéo (co-infection). Đây là nguyên nhân chính dẫn đến các ca tử vong hoặc biến chứng nặng phải thở máy ở người lớn tuổi có bệnh nền chuyển hóa.

Hậu quả dài hạn

   Khác với người khỏe mạnh thường hồi phục hoàn toàn sau 1-2 tuần, bệnh nhân tiểu đường sau khi nhiễm RSV thường gặp phải tình trạng suy giảm chức năng hô hấp kéo dài. Các nghiên cứu theo dõi sau 6 tháng cho thấy nhóm này có tỉ lệ tái nhập viện do các bệnh lý hô hấp và tim mạch cao hơn rõ rệt. Điều này làm sụt giảm nghiêm trọng chỉ số chất lượng cuộc sống và khả năng tự chăm sóc của người bệnh.

Người bệnh và gia đình nên làm gì để giảm nguy cơ?

   Với người sống chung với bệnh tiểu đường, phòng ngừa nhiễm trùng hô hấp – trong đó có RSV – không phải là việc phụ. Đây là một phần quan trọng trong chăm sóc bệnh hằng ngày, đặc biệt trong bối cảnh các bệnh hô hấp có xu hướng gia tăng theo mùa.

Trước hết, kiểm soát đường huyết vẫn là “nền móng” quan trọng nhất.

   Khi đường huyết ổn định, hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn, cơ thể có khả năng chống lại virus tốt hơn. Ngược lại, nếu đường huyết thường xuyên cao hoặc dao động lớn, nguy cơ nhiễm trùng nặng sẽ tăng lên rõ rệt. Vì vậy, người bệnh cần kiểm soát tốt đường huyết, theo dõi đường huyết đều đặn và không chủ quan khi thấy cơ thể có dấu hiệu bất thường.

Thứ hai, chủ động bảo vệ đường hô hấp trong sinh hoạt hằng ngày.

   Việc bảo vệ đường hô hấp trong sinh hoạt hằng ngày rất quan trọng. Virus RSV lây qua giọt bắn khi người bệnh ho hoặc hắt hơi. Do đó, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, rửa tay thường xuyên và hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả.

   Người nhà cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng bệnh. Nếu trong gia đình có người bị ho, sốt hoặc sổ mũi, nên hạn chế tiếp xúc gần với người mắc tiểu đường, đặc biệt là người lớn tuổi hoặc đã có biến chứng. Giữ không gian sống thông thoáng, vệ sinh bề mặt thường xuyên cũng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm.

Đừng bỏ qua những dấu hiệu sớm, dù rất nhẹ.

Ho, mệt, sốt nhẹ hoặc khó thở thoáng qua có thể là những biểu hiện ban đầu của nhiễm RSV. Với người khỏe mạnh, các triệu chứng này có thể tự hết, nhưng với người tiểu đường, việc theo dõi sát và đi khám sớm là rất cần thiết. Đặc biệt, nếu xuất hiện các dấu hiệu như khó thở, thở nhanh, mệt nhiều hoặc ăn uống kém, cần đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

Cuối cùng, điều quan trọng nhất là thay đổi cách nhìn: Tiểu đường không chỉ là kiểm soát đường huyết, mà còn là bảo vệ cơ thể trước những nguy cơ nhiễm trùng có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Khi người bệnh và gia đình cùng hiểu và chủ động, nhiều biến chứng hoàn toàn có thể được phòng tránh từ sớm.