Say nguội – “cú lừa” nguy hiểm trong những cuộc nhậu ngày Tết

   Những ngày Tết, nhiều người bước ra khỏi bàn tiệc với cảm giác vẫn còn tỉnh táo, nói cười bình thường, không loạng choạng, không nôn ói. Nhưng sáng hôm sau, họ thức dậy trong trạng thái mệt mỏi nặng nề, đau đầu dữ dội, tim đập nhanh, người rã rời như vừa trải qua một cơn ốm. Hiện tượng này không hiếm, đặc biệt trong dịp Tết tiệc tùng liên tiếp, và trong y học được gọi bằng một cái tên dễ gây chủ quan: say nguội.

Khi “chưa say” khiến người uống chủ quan

   Tùng, 40 tuổi, làm nghề kinh doanh thực phẩm tại Hà Nội, đã quen với những bữa tiệc kéo dài đến khuya, nhất là vào dịp cuối năm. Trong nhóm bạn, anh thường là người tỉnh táo nhất. Khi người đã nói líu lưỡi, người gục xuống bàn, Tùng vẫn nói chuyện mạch lạc, đi lại bình thường, thậm chí còn đủ tỉnh để gọi xe và sắp xếp cho mọi người ra về.

   Chính sự tỉnh táo ấy khiến Tùng tin rằng mình “uống được”. Anh hiếm khi thấy mình say ngay tại bàn nhậu. Không loạng choạng, không nôn ói, không mất kiểm soát – những dấu hiệu mà anh cho rằng mới là say thực sự. Vì vậy, trong nhiều cuộc nhậu, Tùng tiếp tục uống thêm chỉ vì cảm giác mình vẫn ổn.

   Nhưng những phản ứng khó chịu lại không xuất hiện ngay. Sáng hôm sau, Tùng tỉnh dậy với cơn đau đầu dữ dội, cảm giác như đầu bị bó chặt. Miệng đắng ngắt, dạ dày cồn cào, buồn nôn nhưng không nôn được. Cơ thể rã rời, đầu óc chậm chạp, khó tập trung làm việc. Có những lần, tình trạng này kéo dài gần trọn ngày, buộc anh phải hủy hoặc lùi lịch công việc.

   Ban đầu, Tùng cho rằng nguyên nhân chỉ là thiếu ngủ. Anh vẫn giữ một suy nghĩ khá phổ biến: say thì phải loạng choạng, phải nôn ngay lúc uống; tối hôm trước còn tỉnh táo thì không thể gọi là say. Chính suy nghĩ đó khiến anh tiếp tục lặp lại thói quen cũ.

   Một trường hợp khác là Nam, 30 tuổi, làm công việc thường xuyên phải giao tiếp khách hàng. Các buổi liên hoan, tiếp đối tác gần như là một phần trong công việc của Nam. Anh từng tự tin vì có thể uống nhiều hơn đồng nghiệp mà vẫn giữ được vẻ ngoài tỉnh táo, nói chuyện rõ ràng, không mất kiểm soát.

   Tuy nhiên, sau một số cuộc nhậu kéo dài, Nam bắt đầu nhận ra hậu quả không đến ngay. Không phải là cảm giác choáng váng lúc đang uống, mà là sự mệt mỏi kéo dài hai đến ba ngày sau đó. Đầu đau âm ỉ, tay chân nặng nề, đầu óc kém linh hoạt, hiệu suất công việc giảm rõ rệt. “Lúc uống thì không thấy gì, nhưng sau đó mới thực sự kiệt sức”, Nam chia sẻ.

   Điểm chung của hai trường hợp này là cảm giác chưa say đã tạo ra sự chủ quan. Người uống dựa vào biểu hiện bên ngoài để đánh giá khả năng chịu đựng của cơ thể, trong khi quá trình chuyển hóa rượu và tác động lên hệ thần kinh vẫn âm thầm diễn ra. Hiện tượng được gọi là say nguội chính là kết quả của sự chủ quan đó.

Say nguội dưới góc nhìn y học

Gan xử lý rượu theo “công suất cố định”

   Khi rượu được uống vào, ethanol nhanh chóng hấp thu qua dạ dày và ruột non vào máu. Cơ thể coi ethanol là một chất độc và ưu tiên xử lý nó, chủ yếu thông qua gan. Tại đây, ethanol được chuyển hóa thành acetaldehyde – một chất độc có khả năng gây tổn thương tế bào – rồi tiếp tục chuyển thành acetate để thải ra ngoài.

   Vấn đề là khả năng chuyển hóa của gan là có giới hạn. Trung bình, cơ thể chỉ có thể chuyển hóa một lượng cồn nhất định trong mỗi giờ. Khi lượng rượu nạp vào vượt quá khả năng này, ethanol và acetaldehyde sẽ tích tụ trong máu, dù người uống chưa cảm thấy say.

   Chính sự tích tụ âm thầm này khiến nhiều người đánh giá sai tình trạng của mình.

Vì sao uống thấy “êm”, nhưng sáng hôm sau lại mệt nặng?

   Rượu là chất ức chế hệ thần kinh trung ương. Trong lúc đang uống, nhiều người cảm thấy thư giãn, giảm căng thẳng, nói chuyện dễ dàng hơn. Đây là lý do rượu tạo cảm giác “êm” ban đầu.

   Tuy nhiên, khi nồng độ cồn trong máu giảm dần, hệ thần kinh có thể phản ứng ngược. Người uống trở nên bồn chồn, nhạy cảm với ánh sáng và âm thanh, tim đập nhanh, đau đầu, khó ngủ. Những phản ứng này thường không xuất hiện ngay tại bàn nhậu, mà đến sau khi cuộc vui kết thúc.

   Điểm nguy hiểm của say nguội là triệu chứng có thể xuất hiện muộn, thậm chí khi nồng độ cồn trong máu đã về gần 0.

Say nguội không chỉ là “mệt sau say”

   Say nguội không đơn thuần là cảm giác khó chịu thông thường. Đây là hậu quả tổng hợp của nhiều yếu tố: độc tố chuyển hóa còn tồn dư, mất nước, rối loạn giấc ngủ, cùng với sự mất cân bằng của hệ thần kinh thực vật.

   Khi các yếu tố này cộng dồn, người uống có thể rơi vào trạng thái mệt mỏi nặng nề, đau đầu dữ dội, khó tập trung, tim đập nhanh và cảm giác suy kiệt kéo dài – điều mà họ không lường trước được khi còn đang tỉnh táo tối hôm trước.

Vì sao dịp Tết dễ gặp say nguội hơn?

   Những ngày Tết, thói quen sinh hoạt thường bị đảo lộn. Ăn nhiều chất béo, ăn muộn, ngủ ít, di chuyển nhiều khiến cơ thể khó hồi phục. Khi dạ dày còn thức ăn và rượu, quá trình hấp thu ethanol có thể kéo dài hơn bình thường.

   Bên cạnh đó, việc uống rượu nhiều ngày liên tiếp, dù mỗi ngày không quá say, cũng khiến gan và hệ thần kinh chưa kịp nghỉ ngơi, làm hậu quả dồn lại và bùng phát thành say nguội.

Cần phân biệt với ngộ độc rượu

   Say nguội cần được phân biệt rõ với ngộ độc rượu. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như lú lẫn, nôn liên tục, thở chậm hoặc không đều, co giật, da lạnh tái, khó đánh thức, người uống cần được đưa đi cấp cứu ngay.

   Đặc biệt, nếu uống phải rượu không rõ nguồn gốc, nguy cơ ngộ độc methanol có thể gây tổn thương nghiêm trọng, thậm chí ảnh hưởng thị lực. Trong trường hợp nghi ngờ, không nên chờ đợi hay tự xử lý tại nhà.

Làm sao để vui Tết mà không bị say nguội?

Trước bữa tiệc: đừng để cơ thể “vào trận” khi chưa sẵn sàng

   Không nên uống rượu khi bụng đói. Một bữa ăn có tinh bột và đạm giúp làm chậm quá trình hấp thu cồn, giảm nguy cơ mệt mỏi và tụt sức sau đó.

   Những người có bệnh mạn tính, đang dùng thuốc điều trị hoặc cảm thấy mệt nên cân nhắc uống ít hơn ngay từ đầu, thay vì cố theo cuộc vui.

Trong cuộc vui: tốc độ quan trọng hơn số lượng

   Yếu tố quan trọng nhất để tránh say nguội là tốc độ uống. Uống dồn, uống nhanh khiến gan không kịp xử lý lượng cồn nạp vào.

   Việc xen kẽ nước lọc, hạn chế pha trộn nhiều loại đồ uống có cồn và dừng lại khi bắt đầu thấy mệt là những cách đơn giản nhưng hiệu quả. Cảm giác “chưa say” không đồng nghĩa với việc cơ thể vẫn an toàn.

Sau bữa tiệc: phục hồi đúng cách để không “trả giá”

   Sau khi uống rượu, bù nước và điện giải là nền tảng quan trọng nhất. Rượu có tác dụng lợi tiểu, dễ gây mất nước, khiến tình trạng mệt mỏi và đau đầu nặng hơn.

   Không nên lạm dụng cà phê để tỉnh táo, vì caffeine có thể làm tăng bồn chồn và ảnh hưởng giấc ngủ. Giấc ngủ đủ và chất lượng là yếu tố quan trọng giúp hệ thần kinh và gan hồi phục.

Khi nào cần đi khám?

   Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau đầu dữ dội, nôn không kiểm soát, lú lẫn, khó thở hoặc mờ mắt, người uống cần đi khám ngay, không nên tự xử lý tại nhà hay chờ “qua hôm sau”.

    Tết là để sum vầy, không phải để cơ thể “trả giá” bằng một buổi sáng kiệt quệ. Say nguội không phải chuyện “yếu hay mạnh”, mà là hệ thần kinh và gan đang phản ứng với lượng cồn vượt khả năng xử lý. Chỉ cần bạn đổi mục tiêu từ “uống cho đã” sang “vui cho bền”, giảm tốc độ, bù nước, ngủ đủ và biết nhận diện dấu hiệu nguy hiểm, bạn vẫn có thể giữ trọn niềm vui ngày Tết – theo cách an toàn và văn minh hơn.